Nr. 42 Hulst

Magische krachten hulst

Hulsttakken horen bij de kersttijd. Hulst heeft donkergroen, glimmend blad en koraalrode bessen. Een kleurrijke versiering in complementaire kleuren. De groen-rode combinatie staat voor warmte en gezelligheid.
Een hulststruik werd vroeger dicht bij een huis geplant, omdat in het volksgeloof een hulst beschermde tegen blikseminslag, geesten en duivels. Om diezelfde reden werd hulst als versiering binnenshuis gehaald. Ook in de Harry Potter-serie komt de magische kracht van hulst terug: Harry’s toverstaf is gemaakt van hulsthout.
Hulst was ook een geluksbrenger. Kappen van een hulst zou onheil brengen. Kelten en Germanen vereerden de hulst. De in de winter groenblijvende hulst met zijn rode bessen gaf hoop op een nieuwe lente met nieuw leven.
De Romeinen gaven elkaar op 17 december een hulsttak cadeau: die dag was de feestdag van hun god voor de landbouw. In een oudchristelijke mythe ontkiemde een hulst onder de voetstappen van Jezus. De puntige bladeren voorspelden al de doornenkroon en de rode bessen het bloed aan het kruis.

Mannelijke en vrouwelijke hulstplanten

Niet alle hulststruiken krijgen rode bessen. Bij hulst komen namelijk mannelijke en vrouwelijke planten voor. Aan het einde van de lente dragen mannelijke en vrouwelijke planten kleine, witte bloemen. Bij de mannelijke hulstplant bestaan die bloempjes uit alleen meeldraden en bij de vrouwelijke plant uit alleen stampers. Hulst kan zichzelf dus niet bestuiven. Insecten zorgen voor het overbrengen van het stuifmeel. Alleen de vrouwelijke struik vormt na een succesvolle bestuiving rode bessen. Er moet dus een mannelijke hulststruik in de buurt staan.
De rode bessen zijn voor ons giftig. Ook vogels zijn er niet dol op en eten hulstbessen alleen als er geen andere bessen te vinden zijn. Vorst maakt de hulstbessen zachter en minder giftig.

Natuurlijk anti-vries

In kerstversieringen zien we meestal bladeren met een gekartelde bladrand. De kartels lopen uit in doornige punten. Vooral de bladeren aan de onderste takken zijn getand. De stekelige bladeren zijn een bescherming tegen vraat door herten, runderen en konijnen. Bovenaan de struik worden de bladeren minder belaagd. Aan de bovenste takken zitten eironde bladeren met een meer gave bladrand.

Een hulst kan wel 300 jaar oud worden. Ze zijn dan uitgegroeid tot een kleine boom. Hulst is een soort die van nature in Nederland voorkomt. Hulst groeit graag op zandige of lemige gronden. Ook hier op de rivierklei doet de hulst het goed. Het is een van de weinige inheemse struiksoorten, die in de winter groen blijft. Het leerachtige hulstblad heeft een dikke waslaag. Die waslaag geeft het hulstblad zijn glimmende uiterlijk. Door die waslaag verliest de hulst in droogteperiodes minder water en kan hulst groeien op droge bodems en in de onderbegroeiing van beuken en eiken. De bodem in de omgeving van deze bosreuzen is droog door de grote zuigkracht van de beuken en eiken. Zij nemen het water op. Hulst moet dus wel zuinig doen met het weinige water dat die struik ter beschikking staat.
In de winter heeft de wintergroene hulst een ander probleem: hoe voorkom je bij vorst bevriezing van het blad. Hulst lost dat op dezelfde manier op als wij in de radiateur van onze auto’s. Zo gauw de temperaturen richting het vriespunt gaan, hopen hulstplanten suikers op in hun celsap. Water waarin veel suiker of zout is opgelost, krijgt een lager vriespunt. Desondanks overleeft hulst zeer strenge vorst niet.

Zinkerwortelstelsel

Hulst kan zowel in de zon als in de schaduw groeien. Je ziet hulst ook vaak als achtergrondstruik in tuin. Hulst heeft een apart wortelstelsel. Vanuit de stam lopen ondiep een aantal hoofdwortels vrijwel horizontaal. Vanuit deze horizontale wortels groeien zijwortels verticaal de grond in. Zo’n wortelstelsel heet een zinkerwortelstelsel.

In een bos heeft hulst veel wortelconcurrentie van eiken en beuken. Pas als die concurrenten geveld zijn of het loodje hebben gelegd kan een hulst tot zijn maximale grootte uitgroeien. Het wordt dan een boompje van 10 tot 12 meter.
Hulst biedt met zijn nectar voedsel aan insecten. De dichte, wintergroene struik geeft vogels de mogelijkheid op een ongestoorde nestelplek of een beschutte rustplaats. Voor vogels is de hulst ook een voedselbron. Pas later in de winter worden de hulstbessen gegeten door lijsterachtigen als merels, koperwieken en kramsvogels. Vogels zorgen ook door het uitstrooien van de pitten met hun ontlasting voor verspreiding van hulst.

Van schaakstukken tot vogellijm

Hulst groeit traag. Het hout van de hulst is bijna wit, van nature al vrij droog en heel hard. Hulsthout produceer veel warmte bij verbranding en werd daarom door de Kelten gebruikt voor het smidsvuur bij het smeden van hun zwaarden en gereedschap.
Het hout wordt gebruikt om de witte stukken van het schaakspel uit te snijden en door de meubelmaker voor inlegwerk. Door zijn lichte kleur contrasteert het mooi met donkere houtsoorten. Uit de schors kan een lijm worden gemaakt, die vroeger werd gebruikt om er lijmstokken mee te maken voor het vangen van vogels. Een gebruik dat inmiddels verboden is.
Hulstbladeren bevatten een aantal stoffen, die toepassing vinden in homeopathische geneeskunde. Hulstbessen zijn voor de mens mild giftig. Ze veroorzaken braken en diarree.

Hollywood

Hulstsoorten komen al heel lang op aarde voor. De gewone hulst komt in heel West- en Zuid-Europa voor. Plantenkwekers hebben uit de gewone hulst variëteiten gekweekt met een witte of gele bladrand, met een heel donkergroene bladkleur en met gele of oranje bessen. Andere hulstsoorten dan onze gewone hulst komen wereldwijd voor in streken met een gematigd of subtropisch klimaat. De Engelse naam voor hulst is holly. Het Amerikaanse filmmekka Hollywood in Californië is ontstaan dicht bij een hulstbos.
Met zijn altijd frisse, groene blad en kleurrijke bessen was hulst geliefd in veel culturen, vroeger en nu. De altijdgroene bladeren staan voor hoop, leven, groei en geboorte. Na eeuwen versmelten heidense en christelijke tradities nu nog in onze kerstversiering.

Natuurberichten

Laatste natuurberichten

Nr. 41 Egels

Nr. 40 Waterteunisbloem

Nr. 39 Visdiefje

Nr. 38 Stierenkuilen